دریای ایمان، دان کیوپیت، ترجمه ی حسن کامشاد، طرح نو، چاپ اول: ۱۳۷۶، ۲۰۰۰ تومان

نام دریای ایمان را اولین بار از زبان بهترین معلم دوران تحصیل، جناب دکتر حاجی بابایی شنیدم که می گفت کتابی است که دکتر حداد در کلاسِ درس، روی دست بلند کرده و گفته که با چه مجوزی این کتاب ها که علناً مطالب کفرآمیز تعلیم می دهند، در این مملکت چاپ می شود و بعد هم به حسین پایا به خاطر نشر کتاب اعتراض کرده است. همان موقع (سال ۱۳۷۹) این کتاب را همراهِ کتاب جوان مسلمان و دنیای متجدد خریدم که فریدالدین حداد به من معرفی اش کرده بود. جوان مسلمان را در همان روزهای اول خواندم؛ به رغمِ اطلاعات خیلی خوبی که از تمدن غربی و تمدن اسلامی داشت، نتیجه گیریِ ساده لوحانه ی دکتر نصر در فصل آخر حسابی توی ذوقم زد. دریای ایمان مشکل بود و برای همین خواندن اش تا روزهای اخیر به تأخیر افتاد.

پروژه ی کتاب خیلی سرراست است: دو نوع فلسفه ی دین داریم: "واقع گرا" و "ناواقع گرا". ناواقع گراییِ دینی متضمن این اعتقاد است که مفاهیم دینی مثل مَلک، شیطان، دوزخ، خدا و حیات پس از مرگ هیچ یک مابه ازای عینی ندارند و همه مفاهیمی اسطوره ای اند که در طول تاریخِ دین، به کارِ حفظ انضباط روحی، معنوی و اخلاقی مومنان می آمده اند. ظاهراً دان کیوپیت و قوی تر از او، گوردون کافمن از بزرگان ناواقع گراییِ دینی اند و از آن طرف هم کسانی مثل جان هیک به شدت با این موضع مخالف اند. در مصاحبه ای که روزنامه ی نشاط سال ها پیش با هومن پناهنده، ویراستار کتاب انجام داده، پناهنده با اشاره به سر و صداهای برخاسته از انتشار دریای ایمان، گفته که در چاپ های بعدی نقدهایی از جان هیک، دکتر علی پایا و دیگران به کتاب اضافه می شود اما من در چاپ سومِ کتاب هم که اخیراً منتشر شده این نقدها را نیافتم. اگر کسی به خصوص از نقد دکتر پایا خبر یا نوشته ای دارد لطفاً مرا به آن ارجاع دهد.

خلاصه، کتاب، خیلی خواندنی است و پس از بررسیِ مختصرِ جهان بینی قرون وسطا، به ترتیب، ضرباتِ ناشی از رشد علوم طبیعی، علوم انسانی، نقد کتاب مقدس، مواجهه ی مسیحیت با ادیان دیگر و جنبش های دینیِ نو پدید را بر واقع گراییِ دینی بررسی می کند. دو- سه فصلِ پایانی، ضمن طرحِ نقدهای نیچه و ویتگنشتاین بر فکر دینی، پایانِ واقع گراییِ دینی را اعلام می کند و سعی دارد مفاهیم دینی را در افق تازه ای نگاه کند. به نظر من دریای ایمان کتابی است که ارزشِ بیش از یک بار خواندن دارد. به علاوه، چون کتاب حاصل برنامه هایی است که برای تلویزیون بی.بی.سی تهیه شده بوده، مطالب آن خیلی سخت نیست و اگر کسی مختصر دانش فلسفی داشته باشد می تواند از طرح داستان وارِ کتاب، بی نهایت لذت ببرد.